Od 1992 roku Państwowa Straż Pożarna jest wiodącą służbą w ogólnokrajowym systemie organizacji działań ratowniczych, której przypisano m.in. zadanie zbudowania Krajowego Systemu Ratowniczo - Gaśniczego mającego na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska poprzez: walkę z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi, ratownictwo techniczne, chemiczne i od 1997 roku również poprzez ratownictwo ekologiczne i medyczne.
 
Podstawowym założeniem w budowie systemu ratowniczo-gaśniczego było stworzenie jednolitego i spójnego układu, skupiającego powiązane ze sobą różne podmioty ratownicze, tak aby można było podjąć skutecznie każde działanie ratownicze. Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy (KSRG) stanowi integralną część bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmującą w celu ratowania życia, zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń. Konstrukcja systemu zakłada, że zasady realizacji podstawowych zadań ratowniczych są niezmienne i dostosowane do specyfiki wszelkiego rodzaju zdarzeń, również zdarzeń masowych lub klęsk żywiołowych, kiedy siły i środki ratownicze są niewystarczające, a organizacja działań ratowniczych wymaga modyfikacji priorytetów oraz dokonania uproszczeń w procedurach działania.

Na mocy porozumienia zawartego w 1997 roku pomiędzy OSP Jerzmanowice, Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Gminą Jerzmanowice-Przeginia, Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Jerzmanowicach została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo - Gaśniczego.
Decyzja o włączeniu OSP Jerzmanowice do KSRG
Postanowiono, że OSP Jerzmanowice będzie rozwijać się i doskonalić się przede wszystkim w kierunku ratownictwa technicznego.

Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Technicznego

Podstawowym celem powołania Grupy Ratownictwa Technicznego jest możliwość szybkiego dysponowania sił i środków do zagrożeń technicznych, do usunięcia których konieczne jest użycie większej ilości specjalistycznego i ciężkiego sprzętu. Wyposażenie grupy w pożarnicze samochody specjalne zostało dobrane, tak aby możliwe było usuwanie zagrożeń technicznych w bardzo szerokim zakresie. Grupy stosują techniki ratownicze i wykorzystują specjalistyczny sprzęt do działań ratowniczych podczas katastrof i wypadków komunikacyjnych, budowlanych oraz infrastruktury technicznej. Możliwości prowadzenia działań ratowniczych w tak szerokim zakresie daje różnorodna gama sprzętu znajdującego się na wyposażeniu zastępu.

Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wysokościowego
Ratownictwo wysokościowe to specjalizacja, której celem jest niesienie pomocy osobom poszkodowanym i zagrożonym, znajdującym się poza zasięgiem i możliwościami użycia standardowego sprzętu i technik wykorzystywanych w PSP oraz w innych służbach i podmiotach ratowniczych.Dotyczy to m.in. akcji na obiektach wysokich i wysokościowych, które są poza zasięgiem drabin i podnośników, akcji na obiektach przyrody (jak drzewa, ściany skalne, rozpadliska, wąwozy, jaskinie), a także akcji na konstrukcjach i instalacjach przemysłowych (kominy, maszty, wieże, studnie, szyby). Ratownictwo wysokościowe realizowane jest przy wykorzystaniu technik alpinistycznych, śmigłowca i innego sprzętu.

Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego
Grupa prowadzi działania w zakresie ratownictwa chemiczno - ekologicznego związanego z uwolnieniem (przedostaniem się) substancji niebezpiecznych do środowiska naturalnego Działania te są prowadzone w czasie wystąpienia awarii: w zakładach przemysłowych dużego i zwiększonego ryzyka (na instalacjach technologicznych, w pomieszczeniach magazynowych), podczas transportu (kolejowego, drogowego).

Struktura organizacyjna KSRG

Zgodnie z właściwością terytorialną, Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy tworzą oraz koordynują jego funkcjonowanie, następujące organy władzy:
  • wójt (burmistrz lub prezydent miasta) w zakresie zadań ustalonych przez wojewodę,
  • starosta, który określa zadania i kontroluje wykonywanie zadań na obszarze powiatu, a w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia, środowiska i mienia zarządza systemem przy pomocy zespołu do spraw ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa,
  • wojewoda, który określa zadania i kontroluje ich wykonanie na obszarze województwa, a w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia, środowiska i mienia zarządza systemem przy pomocy zespołu do spraw ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz ochrony przeciwpożarowej jest Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej, podległy ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy zorganizowany jest w sposób zapewniający jego ciągłe funkcjonowanie na poszczególnych poziomach, tj.
  • powiatowym, jako podstawowym poziomie wykonawczym działań ratowniczych na obszarze gmin i powiatu,
  • wojewódzkim, jako poziomie wspomagania i koordynacji działań ratowniczych na obszarze województwa,
  • centralnym, jako poziomie wspomagania i koordynacji działań ratowniczych na obszarze kraju.
System funkcjonuje w dwóch stanach:
  • stałym czuwaniu i doraźnym reagowaniu, polegającym na podejmowaniu działań ratowniczych przez własne siły i środki powiatu i gmin,
  • wykonywaniu działań ratowniczych wymagających użycia sił i środków spoza powiatu, wtedy uruchamiany jest poziom wspomagania i koordynacji ze szczebla wojewódzkiego, a przy dużych lub złożonych działaniach ratowniczych ze szczebla centralnego (kraju).
Poziom POWIATOWY

Szczególnie ważnym poziomem budowania systemu jest powiat, gdyż tam przyjmowane są wszelkie zgłoszenia o zdarzeniach wymagających podjęcia działań ratowniczych w oparciu o procedury ujęte w planach ratowniczych oraz realizowane są działania ratownicze, również wówczas, gdy siły i środki gminnych podmiotów ratowniczych są niewystarczające i wymagają wsparcia z poziomu wojewódzkiego i krajowego.

Struktura KSRG w poszczególnych powiatach zależy od rodzaju zagrożeń i sieci jednostek ratowniczych, a ta jest zależna od możliwości włączenia do systemu, poza jednostkami ochrony przeciwpożarowej, innych służb i podmiotów funkcjonujących na obszarze powiatu, zarówno na podstawie decyzji starosty, jak i umowy cywilno-prawnej podpisanej ze starostą.

Dysponowanie jednostek systemu do działań ratowniczych oraz alarmowanie podmiotów współdziałających odbywa się poprzez powiatowe stanowisko kierowania PSP, ewentualnie miejskie stanowisko kierowania PS współdziałające ze stanowiskami dyżurnymi administracji samorządowej wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) i starostów oraz zintegrowane z punktami alarmowymi komponentów systemu (selektywne wywoływanie ochotniczych straży pożarnych, alarmowanie pogotowia ratunkowego, jednostek organizacyjnych Policji oraz organizacji pozarządowych).

System ratowniczy jest podstawowym narzędziem starosty służącym do realizacji zadań ratowniczych na obszarze powiatu w czasie pożaru, klęski żywiołowej lub likwidacji innych miejscowych zagrożeń.

  • zapewnienie skutecznych warunków realizacji bieżących zadań ratowniczych przez jednostki KSRG na obszarze powiatu leży w gestii starosty, który:
  • uzgadnia wspólne działanie tych jednostek,
  • zatwierdza plany ratownicze oraz programy działania powiatowych służb, inspekcji i straży oraz innych jednostek organizacyjnych powiatu w zakresie ich udziału w KSRG,
  • określa zadania KSRG na obszarze powiatu oraz kontroluje ich realizację,
  • uwzględnia w projekcie budżetu powiatu niezbędne środki finansowe na skuteczne działania ratownicze powiatowych służb, inspekcji i straży oraz innych jednostek organizacyjnych powiatu oraz dysponuje rezerwą budżetową powiatu,
  • powołuje i przewodniczy powiatowemu zespołowi reagowania kryzysowego.

W sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia lub środowiska oraz w stanach kryzysu starosta kieruje krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym w zakresie:

  • określania celów do osiągnięcia i priorytetów działań ratowniczych,
  • zabezpieczenia logistyki dla sił ratowniczych i pomocniczych,
  • zapewnienia minimalnych wymogów do przetrwania ludności na obszarach (lub z obiektów) dotkniętych zdarzeniem,
  • nadzorowania realizacji przydzielonych zadań oraz monitorowania przebiegu działań ratowniczych.

Dla odpowiedniego przygotowania powiatu do zwalczania powstałych zagrożeń i usuwania ich skutków oraz koordynacji działań ratowniczych starostowie posiadają kilka narzędzi:

  • plan ratowniczy powiatu zawierający podstawowe zadania i procedury postępowania na wypadek zagrożeń;

Plan ratowniczy dla obszaru powiatu opracowuje komendant powiatowy PSP, a zatwierdza starosta, po zasięgnięciu opinii powiatowego zespołu ds. ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa. W planie ratowniczym określone są zadania dla podmiotów wchodzących w skład systemu ratowniczo-gaśniczego i dla podmiotów współdziałających oraz zasady i sposób ich alarmowania. Komendant powiatowy uzgadnia plan ratowniczy z jednostkami systemu ratowniczego oraz z podmiotami współdziałającymi z systemem, w części dotyczącej ich zadań.

  • powiatowy zespół reagowania kryzysowego, który jest organem doradczym starosty,
  • powiatowe centrum zarządzania kryzysowego.

W przypadku, gdy siły i środki systemu ratowniczo-gaśniczego na obszarze powiatu okażą się niewystarczające (drastyczny wzrost skali zdarzenia, równoczesność zdarzeń, brak jednostek specjalistycznych) lub zdarzenie swym zasięgiem wykracza poza obszar powiatu, uruchamiany jest wyższy poziom KSRG - poziom wojewódzki. Kierowanie (dowodzenie) działaniami ratowniczymi, których rozmiar lub zasięg przekracza możliwości sił ratowniczych poziomu powiatu przejmuje komendant wojewódzki PSP lub upoważniony przez niego oficer.

Potencjał KSRG

  • 503 jednostki ratowniczo-gaśniczych;
  • 4 655 jednostki OSP włączone do ksrg;
  • 5 zakładowych straży pożarnych;
  • 2 Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze;
  • 21 jednostek Wojskowych Straży Pożarnych.

Gotowość operacyjna sił i środków KSRG, w szczególności dyspozycyjność, wyszkolenie i wyposażenie w sprzęt ratowniczy, umożliwia ich dysponowanie w trybie pilnym, według kryterium obszaru chronionego, tzn. niezbędnych sił i środków do likwidacji lub ograniczania powstałego nagłego zagrożenia, mogących przybyć na miejsce zdarzenia w najkrótszym czasie.

Według stanu sieci drogowej na koniec 2020 r. oraz danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku procent populacji objętej 15 minutowym czasem dojazdu JOP wynosił 85,86%.

Odsetek interwencji ratowniczych, w których jednostka Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego dotarła na miejsce zdarzenia w czasie krótszym niż 15 minut (w %) w 2020 r. wynosi: 90,04%.

Aktualny standard dobowej gotowości operacyjnej KSRG przedstawia się następująco:

  • w PSP - minimum ok. 5 100 strażaków i ok. 5 300 samochodów ratowniczo- gaśniczych i specjalnych w 503 Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych KM (KP) PSP.
  • w 4 655 jednostkach OSP w KSRG - ok. 11 313 samochodów ratowniczo- gaśniczych i specjalnych.

Konstrukcja KSRG zakłada także, że procedury realizacji podstawowych zadań ratowniczych są dostosowane do specyfiki rodzaju zdarzeń, również masowych lub katastrof.

Niezależnie od sieci jednostek ochrony przeciwpożarowej, które są przygotowane w zakresie podstawowym do realizacji zadań w każdej dziedzinie ratownictwa, Państwowa Straż Pożarna posiada w swych zasobach wydzielone siły i środki do realizowania specjalistycznych czynności ratowniczych poprzez odpowiednio wyszkolonych strażaków Państwowej Straży Pożarnej z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu ratowniczego.

Wydzielone zasoby ratownicze skupione są w 174 specjalistycznych grupach ratowniczych tj.:

  • grupach wodno-nurkowych (SGRW-N - 47 grup),
  • grupach wysokościowych (SGRW - 32 grupy,)
  • grupach technicznych (SGRT - 24 grupy),
  • grupach poszukiwawczo-ratowniczych (SGPR - 21 grup),
  • grupach chemiczno-ekologicznych (SGRChem-Eko - 50 grup).

Wyznaczone siły i środki z obszaru całego kraju skupione są w ramach Centralnego Odwodu Operacyjnego w:

  • kompaniach gaśniczych,
  • kompaniach specjalnych,
  • pododdziałach logistycznych,
  • specjalistycznych grupach ratowniczych,
  • modułach ratowniczych do działań międzynarodowych,
  • kompaniach szkolnych.

Polska uczestniczy w Unijnym Mechanizmie Ochrony Ludności, w ramach którego zgłoszono do działań międzynarodowych moduły ratownicze do działań międzynarodowych:

  • HUSAR lub MUSAR (moduł grupy poszukiwawczo-ratowniczej przeznaczonej do działań na terenach miejskich w konfiguracji ciężkiej lub średniej) - tworzone doraźnie na bazie 7-iu SGPR PSP (Warszawa, Poznań, Łódź, Gdańsk, Kraków, Wałbrzych, Jastrzębie Zdrój),
  • HCP (moduł pomp wysokiej wydajności) - 4 moduły (Katowice, Toruń, Rzeszów, Gorzów Wlkp.),
  • GFFFV (moduł gaszenia pożarów lasów z ziemi z użyciem pojazdów) - 6 modułów (Kraków, Białystok, Poznań, Olsztyn, Szczecin, Wrocław),
  • CBRN (moduł wykrywania skażeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych oraz pobierania próbek) - 4 moduły (Warszawa, Katowice, Kraków, Poznań).